آگاهى يافتن بود . از ميان كتابفروشانِ دانشور ، كسانى بودند كه آثار ارزشمندى را به تمدن اسلامى آن روز عرضه كردند . براى نمونه ، ابن‌نديم با تأليف كتاب خود الفهرست ، خدمتى درخور به جهان علم ارزانى داشت . در اين اثر اسامى هزاران كتاب درج شده كه بسيارى از آنها بر اثر ناملايمات روزگار از ميان رفته و يا نام نويسنده آنها مخدوش شده است . امروزه با استناد به اين اثر گرانقدر مىتوان آثار اسلامى و يا ساير آثار تمدن‌هاى مختلف را بازشناسى كرد . 9 . بيمارستان‌هاى آموزشى در كنار مراكز وابسته به نهاد مسجد كه عمدتاً به آموزش و تعليمات دينى اختصاص داشت ، مكان‌هايى نيز به تدريس علوم ديگرى چون پزشكى مىپرداختند . زيرا پيشه پزشكى با حيات آدمى و سلامت جامعه پيوندى متقن دارد و از خطيرترين حرفه‌هاى جامعه بشرى به شمار مىآيد . بنابراين ضرورت تعليم و تربيت پزشكان در صدر برنامه‌هاى تعليمى تمدن اسلامى قرار داشت . از آنجا كه معمولًا تربيت پزشكان كارآمد و توانا در بيمارستان صورت مىگرفت ، بيمارستان‌هاى مجهز به آموزشگاه علمى نيز تأسيس شدند و به تدريج به دانشكده‌هاى طب مبدل گرديدند . معالجه بيماران در بيمارستان‌ها و وجود داروهاى در دسترس و امكانات مورد نياز در آنجا ، به روند صلاحيت تعليمى اين مكان ، تحكيم بيشترى بخشيد . به هر تقدير ، صرف نظر از اهميت تعليم و تربيت پزشكان مبرز ، تاريخ تشكيل نخستين بيمارستان به عصر رسول‌اكرم صلى الله عليه و آله باز مىگردد : در جنگ خندق براى درمان مجروحان جنگ ، در كنار مسجد چادرى افراشتند و زخميان را بدانجا منتقل كردند . « 1 » زنان صحابى در اين مركز موقت به درمان و پرستارى مشغول بودند . در عصر فتوحات اسلامى ، مسلمانان با الگوهاى قابل تعميم در ساخت بيمارستان و مركز علمى - پزشكى در سرزمين‌هاى فتح شده آشنا شدند ؛ چنان كه جندىشاپور به عنوان بهترين مركز آموزش پزشكى نمونهء خوبى براى ساختِ مركزى مشابه به شمار مىرفت . دليل اين اقتباس همين بس كه بيمارستان كلمه‌اى فارسى است و از دو بخش بيمار ( مريض ) و ستان ( مكان ) گرفته شده است . « 2 » بنا بر همين نيازِ هميشگى به مكان قابل دسترس براى درمان بيماران ، در سال 88

--> ( 1 ) . احمد عيسى ، تاريخ البيمارستانات فى الاسلام ، ص 9 . ( 2 ) . ابن ابى اصيبعه ، عيون الانباء فى طبقات الأطباء ، ج 1 ، ص 310 .